DHUNA NDAJ MJEKËVE - Dr. FATMIR BRAHIMAJ

Shtyp

Një fenomen shqetësues, i cili po shihet gjithnjë e më shpesh dekadat e fundit, është edhe dhuna ndaj mjekëve. Ajo shpërthen për arsye të ndryshme dhe shfaqet në forma të larmishme, nga dhuna verbale në atë fizike. Sigurisht pasojat janë të shumta jo vetëm për mjekët por edhe për vetë të sëmurët, cilësinë e shërbimit, mbrojtjen e shëndetit të popullatës, marrëdhëniet mjek–pacient dhe për mbarë shoqërinë.

Në përgjigje të disa akteve të bujshme të dhunës ndaj mjekëve, vetë mjekët si dhe UMSH kanë reaguar duke shprehur indinjatën, shqetësimin dhe protestën nëpërmjet prononcimeve, deklaratave e deri në greva 1 orëshe të personelit të strukturave shëndetësore ku dhuna është ushtruar dhe hera herës edhe në gjithë vendin, duke demonstruar solidaritetin profesional. Nëpërmjet këtyre formave është kërkuar mbrojtja e bluzave të bardha dhe rivendosja e dinjitetit të mjekëve dhe të personelit mjekësor. Madje është kërkuar edhe dhënia e një statusi të veçantë që siguron paprekshmërinë e bluzave të bardha. Vazhdimësia e fenomenit në ritmet dhe përmasat e sotme dëshmon se nevojitet një vlerësim më serioz, dhe një angazhim më i madh e më shumë gjithëpërfshirës nga e gjithë shoqëria jonë, për të kuptuar më mirë, për ta menaxhuar dhe zgjidhur si duhet atë.

Le të sjellim në vëmendje disa fakte:

  • Cilido që ofendon apo godet mjekun duhet të jetë i qartë se ka përpara personin që ka shpëtuar dhjetëra jetë njerëzish, që ka kaluar netë të tëra pa gjumë, ka prishur me qindra herë jo vetëm qetësinë e tij por edhe të familjes së tij, për kryerjen e detyrës së shenjtë ‘në shërbim të jetës dhe shëndetit të njerëzve’.
  • Mjekët nuk janë gjithmonë 100% të suksesshëm. Nuk mund të ketë mjek në botë që gjatë karrierës së tij profesionale, në luftë mes jetës dhe vdekjes të humbasë, të gabojë, ashtu siç mund ti ndodh kujtdo në një profesion tjetër (por gabimet në mjekësi janë më të dhimbshme, më të rëndat, më të pafalshmet, shpesh të pakorrigjueshme, por ndonjëherë edhe të paevitueshme). Arsyet duhen kërkuar tej punës së mjekut si individ, shpesh mund të gjenden në vetë sistemin shëndetësor, organizimin dhe funksionimin e tij.
  • Studimet dhe kërkimet në botë kanë vërtetuar se thuajse të gjitha incidentet që lidhen me sigurinë e pacientit janë rezultat i përpjekjeve të pamjaftueshme për të zbuluar rrethanat që i mundësojnë ato dhe i masave për të parandaluar e minimizuar eventin, për ta bërë sistemin shëndetësor më të sigurtë për pacientin dhe vetë personelin. Shtimi i përpjekjeve është detyrim për profesionistët e shëndetit dhe për të gjithë faktorët dhe aktorët që veprojnë brenda sistemit shëndetësor.
  • Në këtë kontekst UMSH-ja duke e konsideruar sigurinë e pacientit si element thelbësor të cilësisë së kujdesit shëndetësor, e ka shprehur atë në “Kodin e Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore” si detyrim etik dhe profesional për çdo mjek, dhe deklarohet i vëmendshëm dhe i vendosur për të ndëshkuar çdo mjek që shkel këtë parim të rëndësishëm dhe të shenjtë.

Dhuna ndaj mjekëve nuk është problem vetëm në Shqipëri. Fatkeqësisht ajo shihet si shqetësim në rritje kudo në botë. Vitet e fundit ajo është trajtuar me vëmendje edhe nga organizma të rëndësishëm profesional ndërkombëtar (CEOM 2016,2017; EFMA 2017; WMA disa herë; ZEVA 2017 etj).

Në vitin 2016, Dr. R. Kezman (zv. president i CEOM) raportoi se në botë gjatë vitit 2015 - 287 punonjës shëndetësie (109 të vrarë, 110 të plagosur, 68 të rrëmbyer) kishin qenë viktima të sulmeve madhore ndaj tyre, në 148 incidente të ndodhur në 25 vende të botës. Në 2015 kishte 22% punonjës më shumë dhe 42 viktima më tepër. Incidente të ndodhura kryesisht në 5 vende: Afganistan, Somali, Sudan i Jugut, Siri dhe Jemen; ndaj personelit mjekësor në operacione ndihmash komunitare. Këto veprime dhune flasin për egërsinë, barbarinë dhe terrorin e jashtëzakonshëm të konflikteve të kohës. Tani nuk kursehen as strukturat shëndetësore, të sëmurët apo personeli i tyre, të cilët më parë nuk prekeshin.

Sidoqoftë në zonat e konflikteve, konteksti i dhunës është i ndryshëm nga ai në vendet në paqe. Sipas sondazheve këto fenomene janë edhe më shumë nga ç’ bëhen publike dhe raportohen në instancat përkatëse apo në media. Sipas studiuesve, thuhet dhe besohet se shohim vetëm majën e një ajsbergu të një problemi të madh mjaft serioz, dhe të gjithë bashkë do të na duhet të punojmë fort për të saktësuar përmasat e vërteta, duke evidentuar e raportuar çdo rast, duke hartuar një strategji për parandalimin, evitimin dhe trajtimin e duhur të rasteve.

 

Çfarë propozohet?

  • Evidentimi, raportimi dhe analizimi i çdo rasti (formularë raportimi, grupe pune për zgjidhje të incidentit, etj..).
  • Bashkëpunim periodik me strukturat profesionale ndërkombëtare (Observatori Evropian për Dhunën) për hartimin e strategjive parandaluese në nivel ndërkombëtar (struktura dhe forume të organizmave profesionale ndërkombëtare).
  • Ndryshim të kuadrit ligjor në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar

Situata në Shqipëri

Fatkeqësisht edhe tek ne dhuna ndaj mjekëve (në të gjitha format e saj, nga verbale deri në fizike) po shtohet. Ajo është pasoja më e rëndë dhe shfaqja më e shëmtuar e thellimit të mëtejshëm të krizës së besimit që ekziston ndërmjet publikut shqiptar dhe bluzave të bardha. Faktikisht:

  • Në çdo fushatë zgjedhore politikanët bëjnë premtime të bujshme për ndryshime cilësore, të ndjeshme në sistemin shëndetësor të vendit, të cilat do të ndodhin në ditët e para pas zgjedhjeve. Por shpejt njerëzit zhgënjehen kur ballafaqohen me një realitet krejt tjetër. Gabimisht, pakënaqësitë e të sëmurëve dhe komunitetit shpesh i faturohen personelit shëndetësor. Por është keq-menaxhimi, keq-drejtimi dhe keq-organizimi shëndetësor që kanë çuar në mangësi të theksuara në mjete diagnostikuese, barna e procedura mjekuese. E për të gjitha këto gjithçka i faturohet personelit mjekësor.
  • Tranzicioni i gjatë dhe i vështirë u shoqërua me shfaqje negative si: korrupsioni, mania për tu pasuruar me çdo kusht, etj... Nga këto fenomene nuk u përjashtua dhe një pjesë e personelit mjekësor që i manifestoi dhe vijon ti manifestojë ato.

Ndërkohë, me të drejtë pacientët kanë në rritje pretendimet për trajtime të suksesshme.

Rëndom mjekët për t’i dhënë sa më shpejt shërbimin e kërkuar pacientëve, shkelin detyrimin etik “të shpjegimit dhe sqarimit thjesht e qartë të procedurave dhe praktikave diagnostikuese dhe mjekuese, pritshmërinë e përfundimeve të tyre që çojnë në keqkuptime me pacientët dhe familjarët, apo raportimin dhe mos zgjidhjen e gabimeve mjekësore”, të cilat etiketohen shpesh si neglizhencë dhe sjellin dhunë mbi personelin mjekësor e deri arrestim të tyre pa vend...

Të gjitha këto kanë bërë që nga viti në vit dhuna ndaj mjekëve të shihet thuajse në të gjithë rajonet e vendit, në spitale e qendra shëndetësore, ambiente familjare, apo ambiente të tjera ku ofrohet shërbimi shëndetësor.

Aktualisht, ne nuk kemi të dhëna të sakta për fenomenin. Dhuna fizike nuk mungon, por ajo që dominon tek ne është dhuna verbale. Më të rrezikuar janë mjekët e familjes, mjekët e urgjencës dhe ato të reparteve të reanimacionit. Por përgjithësisht i gjithë personeli mjekësor, e sidomos mjekët përveç ngarkesës dhe vështirësive të punës duhet të përballen e të punojnë në presion, të ofendohen, keqtrajtohen apo të dhunohen me pa të drejtë. Këto raste po shtohen dhe agravohen. Sigurisht kjo vetëm dëmton dhe nuk korrigjon asgjë. Mjafton të përmendet rasti i paprecedent e mjaft i dhimbshëm i mjekut reanimator, në spitalin Kontinental Tiranë, ( I cili i lodhur nga puna e vazhdueshme në reanimacion përballë presionit, britmave e kërcënimeve të vazhdueshme në raste të ngjashme) bëri suicid vetë-sakrifikues pas vdekjes së pacientes nga një patologji e rëndë (Hipertermi malinje) dhe me vdekshmëri të lartë kudo në botë që shfaqet pas marrjes së anestezisë, për të treguar se ai ndjen shumë dhimbje e keqardhje për vdekjen e të sëmurës edhe pse bëri gjithçka që mundej.

Ky veprim mjaft i dhimbshëm dhe i paprecedent flet shumë për gjendjen e vështirë ku ndodhemi dhe besoj se ju bie kambanave të alarmit për të gjithë, për të menduar e punuar si do ta ndryshojmë situatën.

Si gjithmonë mas-media bën shumë zhurmë e bujë, opinioni publik paragjykon mjekët për mjekim të pakujdesshëm, personalitete mjekësore të fushës japin sqarime, sjellin shifra e fakte nga përvoja botërore, por këto interpretohen si justifikime për të mbrojtur kolegët; dhe opinion përkeqësohet, urrejtja shtohet dhe në disa raste mjekët arrestohen përkohësisht pa ju vërtetuar fajësia, siç duket thjesht për të thënë se u bë diçka. Por pas një periudhe “qetësie relative” situatat përsëriten dhe zgjidhja dhe qëndrimi i drejt duket i largët. Në rrethana të tilla represioni e kërcënime ndaj tij. Personeli fillon të bëjë mjekësi defensive (mbrojtwse). Të sëmurët e vështirë çohen nga një ekzaminim në tjetrin, nga një specialist në tjetrin, nga strukturat publike në ato private ose anasjelltas, duke u sorollatur, mbingarkuar me kosto goxha të kripura. Në këtë vorbull ka sigurisht edhe abuzime, shkelje etike, shfaqje korruptive, neglizhencë; por mbi të gjitha i sëmuri vonohet në diagnostikë dhe mjekim, mund të rëndohet e të përfundojë keq edhe pse në pamje të parë duket se po i bëhet gjithçka.

Normalisht të sëmurët që paraqiten në klinika apo shërbime publike duhet ta mbyllin ciklin e trajtimit brenda tyre. Ata nuk kanë pse të torturohen nëpërmjet xhirove në struktura dhe dyer të ndryshme publike e private.

UMSH-ja është i vendosur dhe i gatshëm që pas një gjykimi disiplinor objektiv dhe të paanshëm, të marrë masa ndëshkimore ndaj rasteve të denoncuara dhe raportuara për problemet që i takojnë atij deri në pezullim apo heqjen e licencës.

Siç shihet shkaqet, pretekstet apo indicet e shfaqjes së dhunës janë të shumta dhe tabloja është mjaft komplekse. Kërkohet një punë serioze, gjithëpërfshirëse e shoqërisë, jo vetëm në strukturat shëndetësore, së pari për të studiuar, kuptuar drejt e më pas për të ndërtuar strategji për zgjidhje të suksesshme të problemit.

Në këto rrethana UMSH me gjithë strukturat e tij duhet të mobilizohet për të evidentuar e analizuar çdo rast e çdo formë dhune. Vetëm në këtë mënyrë do të saktësohen përmasat e vërteta të problemit duke u ndriçuar edhe shkaqet e tij. Do të evidentohen edhe vendet më të rriskuara si dhe kontingjentet më të predispozuara për të. Për të mbledhur informacionin e nevojshëm do të nevojitet edhe hartimi i një formulari nga aparati qendror i UMSH. Mbështetur në të dhënat e mbledhura do tw duhet të jemi pjesë e informimit të “Observatorit Evropian të Dhunës ndaj Mjekëve”.

 

Profilaksi ndaj dhunës..

Për UMSH është imediate bërja e profilaksisë ndaj dhunës. Për këtë së pari duhen nxitur mjekët për respektimin korrekt të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore. Në respekt të tij të ndërtohen marrëdhënie të drejta mjek-pacient nëpërmjet informimit korrekt e të gjithë anshëm, duke siguruar besimin e nevojshëm ndaj mjekut dhe duke respektuar me korrektesë konfidencialitetin e të sëmurit. Këtu ka rëndësi dhe hartimi i rregulloreve të qarta, të plota e korrekte nga administrata e strukturave shëndetësore në mënyrë që të realizojmë sigurimin e një praktike të mirë mjekësore. Mbetet gjithmonë detyrë për ne, evidentimi dhe mbajtja e qëndrimit të duhur ndaj çdo shkelje nga ana e mjekëve.

Në të njëjtën kohë duhet të punohet për edukimin e publikut për tu bërë pjesë aktive në luftën kundër dhunës. Nëpërmjet fletushkave, posterave, bisedave direkte me njerëzit apo nëpërmjet masmediave të trajtohet gjerësisht problemin. Bashkëpunimi me OJQ (shoqata pacientësh, shoqata që merren me edukimin e popullatës etj...) si dhe me strukturat shëndetësore dhe ato shtetërore sigurisht është vendimtar për arritjen e suksesit.

Ndjekja, trajtimi dhe dënimi i akteve të dhunës i takon shtetit. Aktualisht në Kodin Penal të Republikës së Shqipërisë, Neni 237 ‘Goditje për shkak të detyrës’ thotë: “Goditjet ose vepra të tjera dhune që i bëhen punonjësit që kryen një detyrë shtetërore apo një shërbim publik, për shkak të veprimtarisë së tij shtetërore apo të shërbimit, dënohet me gjobë ose me burgim deri në 3 vjet”.

Gjatë shumë rasteve të dhunës ndaj mjekëve nuk dimë të kenë dënuar me burg ndonjë person. Pra së pari imediat është zbatimi i këtij ligji në çdo rast dhune ndaj mjekut dhe do të sugjeronim që dënimi të ishte vetëm me burg, pra të shihej mundësia e amendimit të këtij neni.

Në përfundim të këtij diskutimi të problemit të dhunës, kompleksitetin e tij dhe vështirësitë e zgjidhjes së drejtë, UMSH bën thirrje për nevojën e përfshirjes së gjithë shoqërisë për një qëndrim të përshkallëzuar ndaj këtij fenomeni. Vetëm kështu do të kemi një zgjidhje të drejtë të tij.

UMSH - Te gjitha te drejtat e rezervuara